Zniknęły 3 miliardy ptaków — a winne są owady

Gdzieś około 1970 roku niebo nad Ameryką Północną zaczęło cichnąć. Nie naraz — i to właśnie sprawia, że tak łatwo było tego nie zauważyć. Po prostu trochę pustsze z każdym rokiem, aż w końcu rachunek się dopełnił i ktoś policzył: 2,9 miliarda ptaków, których już nie ma.

Nie przez jedną katastrofę. Nie przez jedną złą dekadę. I oto, co zaskoczyło mnie najbardziej, gdy po raz pierwszy się w to zagłębiłem — to nawet nie chodzi przede wszystkim o ptaki. Ptaki to tylko ta część, którą widzimy. To, co naprawdę się zapada, jest mniejsze, starsze i niemal całkowicie niewidzialne dla większości z nas. A dzieje się to wewnątrz miejsc, które stworzyliśmy specjalnie po to, by właśnie temu zapobiec.

Spadek populacji ptaków, którego nikt się nie spodziewał

W 2019 roku badacz Kenneth Rosenberg z Cornell Lab of Ornithology opublikował w czasopiśmie Science badanie, które w zasadzie zmusiło do otwartej rozmowy. Opierając się na dziesięcioleciach liczeń ptaków, danych z radarów meteorologicznych i badaniach populacji w całej Ameryce Północnej, zespół doszedł do liczby, która wydawała się nierealna: 2,9 miliarda ptaków utraconych od 1970 roku. Mniej więcej 29% całej lęgowej populacji ptaków na kontynencie. To nie były prognozy ani wyniki modeli. To był rachunek tego, co kiedyś tu było, a czego już nie ma.

Ptaki terenów trawiastych straciły 53% swojej populacji. Liczebność ptaków siewkowych spadła o około 37%. Pospolite gatunki z naszych ogrodów — te, które słychać przez otwarte okno w każdy letni poranek — po cichu przerzedzały się rok po roku, na obszarach, których nikt nie obserwował na tyle uważnie, by zauważyć to na bieżąco.

Co więc naprawdę za tym stoi?

Owady znikają również z chronionych ostoi

I tu historia robi się naprawdę dziwna. 27-letnie badanie śledzące latające owady wewnątrz chronionych rezerwatów przyrody w Niemczech wykazało, że całkowita biomasa owadów spadła o ponad 75%. Nie na polach uprawnych. Nie na przedmieściach. W chronionych rezerwatach. W miejscach zaprojektowanych specjalnie po to, by trzymać pestycydy i zabudowę z dala od dzikiej przyrody. A owady mimo to znikały — systematycznie, każdego roku, przez niemal trzy dekady. Ten ostatni fakt nie pozwolił mi oderwać się od lektury przez kolejną godzinę. Jeśli owady znikają nawet tam, gdzie próbowaliśmy je chronić, to problem nie dotyczy wyłącznie tego, gdzie stawiamy nasze budynki.

Więcej o tym, jak powiązane ze sobą ekosystemy rozpadają się w sposób, który dopiero teraz zaczynamy śledzić, znajdziesz na this-amazing-world.com.

Ptaki polujące na owady w locie — jerzyki, jaskółki, lelki — nie mają jak się z tego wywinąć drogą adaptacji. Nie wyewoluowały, by zmieniać źródła pokarmu. Wyewoluowały do jednej konkretnej rzeczy, a ta jedna rzecz znika im spod nóg.

Łowcom powietrznym kończy się zdobycz

Jerzyk kominowy zmniejszył liczebność o około 72% od 1970 roku. Lelek krzykliwy z gatunku Antrostomus vociferus — nocny łowca owadów, którego głos wypełniał kiedyś letnie wieczory we wschodnich Stanach Zjednoczonych — spadł o 69%. To nie były rzadkie ptaki. Były tłem dźwiękowym. Tym rodzajem dźwięku, który słyszysz, nie rejestrując go — tak jak nie zauważasz ruchu ulicznego, dopóki nie ucichnie.

Spadek populacji ptaków wśród powietrznych owadożerców jest teraz na tyle gwałtowny, że całe regiony Ameryki Północnej ucichły akustycznie w sposób, który pięćdziesiąt lat temu trudno byłoby sobie wyobrazić.

Pogarsza to kwestia czasu. W sezonie lęgowym ptaki rodzicielskie potrzebują ogromnych ilości owadów — zwłaszcza gąsienic, miękkich larw — by utrzymać pisklęta przy życiu przez pierwsze, krytyczne tygodnie. Mniej owadów oznacza, że przeżywa mniej piskląt. Gatunki nie załamują się z dnia na dzień. Przerzedzają się jeden nieudany sezon lęgowy po drugim, na tyle powoli, że nikt tak naprawdę nie bije na alarm, dopóki rachunek nie staje się niezaprzeczalny.

Zapaść ukryta wewnątrz większej zapaści

Rzecz w tym, że to już od dawna przestało być historią o ptakach.

Owady zapylają około 75% kwitnących roślin na świecie. Rozkładają martwą materię i zwracają składniki odżywcze do gleby. Utrzymują populacje szkodników w ryzach w sposób, który w przeciwnym razie wymagałby znacznie większej interwencji chemicznej niż ta, którą stosujemy obecnie. Strać ich wystarczająco wiele, a stracisz nie tylko ptaki, które je jedzą — zaczniesz rozplątywać całą sieć zależności, która utrzymuje sprawność ekosystemu. Spadek populacji ptaków to widoczny objaw czegoś, co dzieje się w skali znacznie trudniejszej do bezpośredniej obserwacji.

Dlaczego owady wymierają nawet wewnątrz obszarów chronionych, wciąż nie jest w pełni zrozumiałe. Swoją rolę odgrywają zmiany klimatu. Zanieczyszczenie świetlne zakłóca nawigację i sygnały godowe. Pestycydy dryfują daleko poza pola, na których są stosowane — czasem bardzo daleko. Coś w szerszym środowisku stało się wrogie w sposób, którego granice rezerwatów po prostu nie są w stanie zablokować.

Obszary chronione tak naprawdę niczego nie chronią

Założenie, że odgrodzenie kawałka ziemi tworzy bezpieczną strefę, od początku miało wbudowaną wadę strukturalną. Owady nie pozostają w granicach rezerwatu. Tak samo jak chemikalia stosowane tuż za nimi.

Insektycydy neonikotynoidowe — dziś najszerzej stosowana klasa pestycydów na Ziemi — utrzymują się w glebie i wodzie długo po pierwotnym zastosowaniu. Nie zabijają tylko docelowych szkodników. Upośledzają nawigację u pszczół, ograniczają rozmnażanie owadów wodnych i kumulują się w łańcuchach pokarmowych w sposób, który badacze wciąż mapują. Chroniony rezerwat otoczony zabiegowanymi gruntami rolnymi jest, w praktyce, wyspą oblężoną ze wszystkich stron.

Jest jeszcze światło. Sztuczne światło nocą zakłóca sygnały godowe świetlików, dezorientuje ćmy i ściąga owady w śmiertelne skupiska wokół latarni i budynków. Rozrastające się miasta nie muszą zrównać siedliska z ziemią, by je uszkodzić. Czasem wystarczy je oświetlić.

W liczbach

• 2,9 miliarda ptaków utraconych w Ameryce Północnej w latach 1970–2019 — analiza Cornell Lab of Ornithology, co stanowi 29% całej lęgowej populacji ptaków kontynentu.
• Biomasa latających owadów w niemieckich rezerwatach przyrody: spadek o ponad 75% w ciągu 27 lat, według badania z 2017 roku opublikowanego w PLOS ONE. To były aktywnie zarządzane obszary chronione. Ten szczegół ma znaczenie.
• Jerzyk kominowy: spadek o około 72% od 1970 roku. Obecnie sklasyfikowany w Kanadzie jako gatunek wysokiego znaczenia ochronnego.
• Neonikotynoidy stosowane na ponad 90% nasion kukurydzy w USA — co czyni spływ z pól jednym z najbardziej rozpowszechnionych i trwałych źródeł toksyczności dla owadów na kontynencie.

Notatki z terenu

• Niektóre wędrowne ptaki śpiewające dostrajają swój wiosenny przylot do szczytu sezonu gąsienic — biolodzy nazywają to dopasowaniem fenologicznym. Zmiany klimatu przesuwają zarówno przylot ptaków, jak i szczyt liczebności owadów, ale nie zgodnie. Ptaki pojawiają się punktualnie i zastają już zamknięte okno.
• Lelek krzykliwy wziął swoją angielską nazwę „whip-poor-will” od głosu, który wcześni osadnicy słyszeli, jak donosili, setki razy w ciągu jednej nocy. W częściach jego dawnego zasięgu tego dźwięku już nie ma — nie dlatego, że ptak się przeniósł, ale dlatego, że lokalne populacje się załamały.
• Żuki gnojarze nie są gatunkiem, wokół którego ktokolwiek buduje kampanie zbiórkowe. A jednak zapewniają amerykańskiej hodowli bydła szacunkowo 380 milionów dolarów rocznie w postaci kontroli szkodników i obiegu składników odżywczych. Ich populacje również spadają. Ta liczba to koszt zastąpienia jednego elementu sprawnego ekosystemu, gdy ten się psuje.

Dlaczego ta historia jest o czymś więcej niż ptaki

Ptaki są widoczne. Zauważamy je, nadajemy im nazwy, budujemy dla nich karmniki, piszemy o nich atlasy. Właśnie ta widoczność sprawia, że spadek populacji ptaków stał się najwyraźniejszym sygnałem, jaki mamy, że coś fundamentalnego zaczyna szwankować. Gdy w pół wieku znika 3 miliardy z nich, to nie jest problem ptaków. To odczyt na wskaźniku, który ignorowaliśmy.

Sieć pokarmowa podtrzymująca ptaki rozpada się od dołu — przesycenie pestycydami, zaburzenia klimatu, zanieczyszczenie świetlne, fragmentacja siedlisk, wszystko nawarstwiające się naraz, na całym kontynencie. Żadna z tych przyczyn nie jest tajemnicą. Mechanizmy są zrozumiałe. Brakuje świadomości, że oś czasu jest tak krótka, jak jest w rzeczywistości.

Stawką nie jest śpiew ptaków ani wskaźniki bioróżnorodności w czasopiśmie naukowym. To zapylanie. Zdrowie gleby. Kontrola szkodników, która sprawia, że produkcja żywności nie wymaga jeszcze większej ilości chemikaliów. Strać owady, a stracisz ptaki. Strać ptaki, a stracisz system wczesnego ostrzegania, który mówi ci, że coś jest nie tak, zanim stanie się to nie do naprawienia.

Trzy miliardy ptaków. Pięćdziesiąt lat. Nie jedna katastrofa, lecz tysiąc małych, narastających po cichu na polach, w lasach i w chronionych rezerwatach, które okazały się chronione niewystarczająco. Jeśli tego rodzaju historie wciągają cię głębiej, więcej znajdziesz na this-amazing-world.com — a część z tego, co tam jest, jeszcze trudniej puścić z oczu.

Illustrations are AI-generated. Article fact-checked and human-edited. Our editorial standards.